Hoe verloopt de regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning?
In aanvulling op het RIVM werkt de GGD Zuid-Holland Zuid aan een regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning (rVTV). De landelijke VTV van het RIVM uit 2024 doet uitspraken over trends en uitdagingen voor de nationale volksgezondheid tot aan 2050 en wil hiermee richting geven aan nationaal beleid. Deze regionale VTV, getrokken door team Onderzoek Publieke Gezondheid van de GGD ZHZ, richt zich op de toekomst van de volksgezondheid in onze eigen regio. Onderzoekers Arne Mellaard en Suzan Bras lichten een en ander toe.
Arne en Suzan noemen de regionale VTV (rVTV) zowel een onderzoekstraject als een strategisch adviestraject. ‘Het project is een verdieping van onze wettelijke taak als GGD om inzicht te geven in de gezondheidstoestand van inwoners. Tegelijkertijd dient het als basis voor de gezondheidsnota’s van de gemeenten,’ stellen zij. ‘De rVTV legt het fundament voor de investeringen en beleidskeuzes van de komende jaren. Het proces is net zo waardevol als de uitkomst.’
Nieuwe start, nieuwe opzet
Sinds 2010 voeren we de regionale VTV iedere 4 jaar uit. Dus in 2010, 2014 en 2018. Na een ‘corona- pauze’ in 2022 wordt er dit jaar weer aan een nieuwe editie gewerkt. De aanpak is onder de loep genomen en anders dan in voorgaande edities. Dit keer verzamelen we input vanuit de volle breedte en betrekken we de volledige GGD erbij. We zoeken overkoepelende thema’s waarbinnen diverse onderwerpen samenhangen, in plaats van dat we specifiek enkele onderwerpen benoemen. Vanaf het begin hebben we de collega’s van de GGD in het proces meegenomen. Samen bepalen we wat de belangrijkste regionale opgaven zijn en werken we toe naar beleidsadviezen en handelingsperspectieven voor gemeenten.
Inrichting van het onderzoek
In augustus 2025 zijn we begonnen met het rVTV-traject. We onderzoeken de ontwikkelingen in de volksgezondheid tot aan 2050. Het is dus een echte toekomstverkenning. Via trendscenario's onderzoeken we hoe demografie en verschillende gezondheidsaspecten zich ontwikkelen richting 2050. Hierbij sluiten we aan bij de trendscenario's die gemaakt zijn door het RIVM voor de landelijke VTV (levensverwachting, ziekte en aandoeningen, zorggebruik en -uitgaven, gezondheid, determinanten en gezondheidsverschillen). We nemen ook de vijf opgaven van het RIVM mee (vergrijzing, gezondheidsverschillen, ongezonde leefstijl en mentale gezondheid, stijgende zorgvraag, gezonde leefomgeving in combinatie met klimaatverandering). In ZHZ focussen we op drie eigen opgaven die we verder willen uitdiepen:
- Gezondheidsverschillen en -achterstanden;
- Mentale volksgezondheid;
- Gezonde leefomgeving.
Binnen deze opgaven is er ruimte voor specifieke zaken die aandacht vragen. Per opgave zullen we kernboodschappen formuleren over wat we signaleren, over wat nodig is en over de handelingsopties voor gemeenten.
Fase 1: input verzamelen
Fase 1 van het regionale VTV-traject is in maart 2026 afgerond. Deze bestond uit het zo breed mogelijk ophalen van input, voor het bepalen van de drie regionale opgaveverkenningen. Als bronnen werden onder andere geraadpleegd:
- Inwoners: via een vragenlijst aan het inwonerspanel van GGD ZHZ en daaropvolgend drie focusgroepen met inwoners uit de gehele regio.
- Interne input: via twee sessies met GGD-collega’s met uiteenlopende expertises, en informatie uit eerder uitgevoerde Gezondheidsmonitors.
- Externe input: via sessies en overleg met gemeenten, provincie, Omgevingsdienst, Jeugd- en Gezondheidszorg, samenwerkingsverband Drechtzorg, kennis- en expertisecentrum Pharos, RIVM enzovoorts, en informatie uit de landelijke VTV.
Al deze input is geclusterd door het projectteam van fase 1, bestaande uit vijf Onderzoekers Publieke Gezondheid, en getoetst aan vijf selectiecriteria. Na het onderscheiden van oorzaken en gevolgen, maatschappelijke ontwikkelingen, benaderingswijzen van gezondheid en oplossingen van concrete opgaven, is het team gekomen tot de drie eerdergenoemde opgaven.
Fase 2: Verdiepingsslag
Per opgave komt er nu een opgaveteam met daarin GGD-deskundigen, onderzoekers, externe experts en een opgaveleider. De teams maken een diepgaande data-analyse van de al bestaande data en verrijken hun analyses met nieuwe interviews met inwoners, organisaties en samenwerkingspartners. Dit bij elkaar zal leiden tot handelingsopties voor gemeenten. Om de kwaliteit te borgen is er een wetenschapscommissie bestaande uit vertegenwoordigers van de Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS), Cephir (academische werkplaats voor de volksgezondheid), de Haagse Hogeschool, het RIVM en de Erasmus Universiteit. In de vorm van een klankbordgroep kijken ook gemeentelijk beleidsadviseurs mee in het proces.
Resultaten communiceren
Op 8 oktober 2026 organiseert de GGD ZHZ een symposium om de eerste resultaten uit fase 1 en 2 te delen met gemeentelijke vertegenwoordigers, op zowel ambtelijk, bestuurlijk als politiek niveau. Die dag zijn er ook workshops om nog weer nieuwe inzichten op te halen voor de laatste stappen. In april 2027 is de regionale VTV dan echt een feit: een kant-en-klaar regionaal rapport met alle ontwikkelingen voor de volksgezondheid in Zuid-Holland Zuid tot aan 2050. In een tweede symposium in de loop van 2027 wordt deze verkenning met een nog breder publiek gedeeld.
Blijvende aandachtspunten
In de regionale VTV zijn de tien gemeenten in Zuid-Holland Zuid de belangrijkste doelgroep van de GGD. Zij gaan straks de resultaten gebruiken voor hun beleid. Als GGD zullen we daarbij aandacht blijven vragen voor de volgende punten:
- Zie de rVTV niet te beperkt, als iets dat alleen het beleidsterrein ‘gezondheid’ raakt. Volksgezondheid heeft ook alles te maken met economie, ruimtelijke ordening, klimaat, mobiliteit, enzovoorts. Alle afdelingen binnen een gemeente kunnen inzichten verwerven uit de rVTV!
- De ontwikkelingen op de lange termijn vragen nu al actie, ook al wordt de urgentie misschien nog niet gevoeld. En ze vragen om lange termijnplannen. Hierover zullen we met elkaar – GGD, gemeenten en andere organisaties – het gesprek moeten gaan voeren.